Diensten · Cultuurverandering

Met methoden en tools uit de corporate antropologie in vier stappen duurzaamheid verankeren in je organisatie-cultuur. Want duurzaamheid is een kwestie van cultuur.

Verduurzaming is niet alleen een technologische en een business uitdaging, maar vraagt ook om een mindshift, gedrags- en cultuurverandering. Verduurzaming vraagt over het doorbreken van patronen en de bestaande culturele ordening. Verduurzaming vraagt om het herzien van de standaard keuzes die in het systeem ingebakken zijn en die we allemaal heel logisch vinden.

1. Vraagstuk: duurzaamheidscultuur bouwen

De vraag van de organisatie is het vertrekpunt van de cultuurverandering. Hierbij is het ambitieniveau belangrijk: de gewenste integratie van duurzaamheid in de organisatiecultuur. De Rotterdamse bedrijfskundigen van Marrewijk en Werre definiëren zes ambitieniveaus:

  • Pre-duurzaam ondernemen
  • Compliance gedreven verankering van duurzaamheid
  • Winstgerichte verankering van duurzaamheid
  • Zorggedreven verankering van duurzaamheid 
  • Duurzaamheid is synergie
  • Holistische duurzaamheid
 

Cultuurverandering heeft meer weg van een backpackreis dan een all-inclusive vakantie. Je weet nog niet precies welke obstakels je moet overwinnen, wie afvalt, wie erbij komt en wie je nodig hebt. Soms duurt je verblijf langer dan gepland, soms ga je ineens veel sneller dan verwacht. 

2. Onderzoeken

Veldwerk: kijken als binnenstaander

Verduurzaming vraagt om het herzien van de standaard keuzes die in het systeem ingebakken zijn en gewoonten die we allemaal zo logisch vinden dat ze cultuur zijn geworden: ‘zo doen wij dat hier’. In deze fase ga je op zoek naar de ongeschreven regels die verklaren waarom er gebeurt wat er gebeurt. Niet om te oordelen maar om te begrijpen. Op zoek naar de hotspots en de plekken waar het schuurt, waar de papieren werkelijkheid en de echte realiteit anders zijn, om de huidige ordening te begrijpen. 

Analyse: patronen en verklaringen

In deze fase ga je op zoek naar de terugkerende patronen in de organisatie die verklaren waarom de dingen gaan zoals ze gaan. Het combineren van losse gebeurtenissen uit allerlei plekken en lagen in de organisatie, leiden tot diepgaand inzicht en een logische verklaring voor wat er gebeurt. Immers: er is altijd een interne logica. De mozaïek van micro-verhalen combineren tot een herkenbaar beeld over de organisatiecultuur. In het klein zie je wat er in het groot gebeurt.

3. Betekenis geven

Cultuurfoto: samen in de spiegel kijken

Het delen van de analyse in de vorm van een cultuurfoto is een krachtige interventie om collectief betekenis te geven aan ‘dat wat is’.  De cultuurscan, -diagnose, of het snapshot levert idealiter de wrange herkenning op van een boer met kiespijn. “Shit, zo doen we dat hier inderdaad ja…”.  Samen in de spiegel kijken kan confronterend zijn, want je ziet ook alle onvolkomenheden. Tegelijkertijd is dit de opmaat voor een belangrijk gesprek over in hoeverre de organisatiecultuur functioneel en helpend is in het bereiken van de duurzame ambities. De cultuurfoto is een belangrijk collectief ijkpunt en startpunt voor een dialoog over de toekomst.

Dialoog: kampvuurgesprek

Cultuur verander je niet met meer papier en protocollen, maar in dialoog. In interactie geven met elkaar betekenis aan de wereld. Om cultuur te veranderen is het essentieel dat mensen opnieuw betekenis geven aan de huidige ordening, en de verandering. De cultuurfoto dienst als startpunt voor die betekenisgeving. 

Cultuur verander je niet met nieuwe rapporten en scherpe protocollen, maar door betekenisvolle dialogen waarin de dingen gezegd worden die belangrijk zijn. In deze transformationele gesprekken gaat het om het uitwisselen van nieuwe ideeën, en is het ook belangrijk dat er ruimte is voor onzekerheid en emotie. En om tot goede oplossingen en besluiten te komen is het belangrijk dat iedereen zich gehoord voelt. Om gedoe te voorkomen en om de ideeënrijkdom te vergroten. 

4. Veranderen

Veranderstrategie: Viral Change

We vragen om data, maar we geloven in verhalen. Een verhaal is een mentale blik op de werkelijkheid, een frame om naar die werkelijkheid te kijken. Verhalen zijn de dragers van culturele frames en overtuigingen hoe de wereld in elkaar zit. Een aantrekkelijke visie in de vorm van narrative of change in combinatie met sterk leiderschap helpt enorm om duurzaamheid in de organisatiecultuur te verankeren.

Er is geen blauwdruk voor een geslaagde cultuurverandering, en daarom is een viral change team zo belangrijk: de Green Rebels. Dit is een informeel team met daadwerkelijk budget om dingen te doen en mandaat om dingen te veranderen. Peer-to-peer verandering gaat veel makkelijker dan top-down opgelegde verandering. Voor het slagen van de verandering is een juiste samenstelling van de Green Rebels essentieel: met een hoge informele ranking, highly connected en maximaal divers. 

Implementatie: lokale interventies en onzekerheid begeleiden

De Green Rebels bouwen aan het verhaal en voeden het veranderproces met nieuwe brandstof. In iedere afdeling en business unit betekent duurzaamheid iets anders. Het divers samengestelde team van Green Rebels sluit met lokale interventies aan bij de verschillende werkelijkheden in de organisatie. Het team creëert ruimte voor innovaties en experimenten en zorgt voor goede interne communicatie. 

In tijden van transitie worden nieuwe spelregels geschreven, verandert de culturele ordening en verschuift macht. Deze liminale fase vinden we ongemakkelijk, want het brengt veel onzekerheden met zich mee. Een belangrijke taak voor de Green Rebels is voeling houden met de spanningen en onzekerheden in de organisatie, en momenten van collectieve betekenisgeving organiseren. Ruimte creëren om echte gesprekken voeren, om nieuwe verhalen te vertellen, om te leren. 

Building cultures of sustainability. Omdat duurzaamheid een cultuurvraagstuk is.

 

“Het succes van MVO hangt voor 60 procent af van de cultuur binnen de organisatie, de mindset en het gedrag van individuen”
– prof. dr. André Nijhof

“Building livable communities isn’t rocket science. It’s much more complicated. The real solution will be in the hard, non-technical work of changing human behaviour”
– Naomi Klein


Neem contact op via onderstaand formulier