Blog · Vier why's om te bouwen aan duurzaam DNA

De consequenties van klimaatverandering zijn lokaal en overal anders. Tegelijk is de vraag overal hetzelfde: hoe gaan we als samenleving om met klimaatverandering? Volgens mij zijn er vier argumenten om te bouwen aan een global tribe waarin duurzaamheid centraal staat. Of heel exotisch: om te bouwen aan een duurzame totempaal.

Grofweg 95% van de wetenschappers is het met elkaar eens dat er zoiets bestaat als klimaatverandering. Tegelijkertijd is het voor het veel mensen ver weg en abstract en blijft het verschrikkelijk lastig om ernaar te handelen. En hoe dan? Klimaatverandering is vaak onzichtbaar, voltrekt zich langzaam en het heeft een combinatie van complexe oorzaken. Er is geen duidelijk aanwijsbare schuldige. En geen makkelijke oplossing.

De korte termijneffecten die we nu al ervaren zijn grote migratiestromen, klimaatvluchtelingen, en oorlogen die uitbreken om voedsel- of waterschaarste. In delen van de wereld neemt risico op overstromingen toe door een stijgende zeespiegel en rivieren die hun water niet kwijt kunnen. Andere plekken hebben nu al te kampen met hitte, droogte, verwoestijning, misoogsten en voedseltekorten. Oceanen verzuren, eilanden verdwijnen in de oceaan door een stijgende zeespiegel. De uitstoot van CO2 heeft een lang na-ijl effect en volgende generaties zullen de effecten van onze keuzes ervaren.

De consequenties van klimaatverandering zijn lokaal en overal anders. Tegelijk is de vraag overal hetzelfde: hoe gaan we als samenleving om met klimaatverandering? Volgens mij zijn er vier argumenten om te bouwen aan een global tribe waarin duurzaamheid centraal staat. Of heel exotisch: om te bouwen aan een duurzame totempaal.

Op een onleefbare planeet is het niet lekker wonen

Maar er zitten nog een aantal stappen voordat het zover is. Bij ons huidige consumptiepatroon met bijbehorende ecologische fotoprint te maken krijgen met conflicten en klimaatoorlogen. Een temperatuurstijging van 2ºC heeft enorme consequenties voor de stabiliteit van de ecosystemen die onze economieën en manieren van samenleven mogelijk maken.


Volgens het Pentagon is klimaatverandering een van de grootste bedreigingen en veiligheidsrisico’s voor de stabiliteit in de wereld. De NOS noteerde deze woorden van generaal Middendorp, Nederlands hoogste Commandant der Strijdkrachten:

“Er kan geen wereldwijde stabiliteit zijn, zonder klimaatveiligheid”

Klimaatverandering leidt tot conflicten, oorlogen, klimaatvluchtelingen en grote aantallen migranten die geen perspectief in hun land van herkomst hebben. Miljoenen mensen en hele samenlevingen worden ontwricht door klimaatverandering. Burgeroorlogen en gewapende conflicten zijn ten minste deels te wijten aan klimaatverandering, aldus de Correspondent, The Atlantic en Nature

Met zoveel mensen die door ecologische veranderingen geen toekomst hebben op de plek waar ze wonen, hebben we niet alleen een morele verantwoordelijkheid, maar ook een eigenbelang om aan de slag te gaan. Om klimaatverandering een halt toe te roepen, duurzame oplossingen te vinden voor de vragen die er al liggen en te bouwen aan een duurzame samenleving. Als metafoor: om een groene totempaal te bouwen.

We hebben een moreel-ethische verantwoordelijkheid

Niet duurzame keuzes maken is in essentie lijden veroorzaken, dichtbij of ver weg. Als je uitgaat van verbondenheid tussen mensen, is het maken van niet-duurzame keuzes moreel gezien geen optie. Het collectieve morele kompas zou moeten wijzen naar duurzaamheid en dat betekent dat we de effecten van klimaatverandering zoveel mogelijk voorkomen of beperken. Door het maken van duurzame keuzes voorkom je lijden elders.

Ter illustratie, in 2010 stond ik net buiten Illullissat, Groenland op de nabijgelegen Petermann-gletsjer. Een gletsjer die zich tussen 2001 en 2010 verder terugtrok (9 miles) dan in de 100 jaar daarvoor. In 2012 brak er een stuk ijs af ter grootte van Manhattan, New York. Ik sprak met wetenschappers die zich zorgen maakten over de afkalving van het ijs, de stijging van gemiddelde temperaturen en het zichzelf versterkend smelteffect van fijnstof op de Groenlandse ijskap. 

Ik hoorde van vissers dat zij steeds meer moeite hadden om zichzelf en in familie van voldoende eten te voorzien. Ieder jaar werd het moeilijker om te vissen, omdat het ijs steeds dunner en dus gevaarlijker voor de hondenslee werd. Ze vertelden me dat ze vroeger in één oogopslag feilloos het weer konden voorspellen, en dat de weersystemen nu ondoorgrondelijk en dus gevaarlijker voor hen waren geworden. Ik hoorde de verhalen van kleine gemeenschappen waar vissers door het ijs zakten en nooit meer bovenkwamen. Een drama voor visser, zijn gezin en de lokale gemeenschap. 

De sociale ontwrichting als gevolg van klimaatverandering en de ongeëvenaarde uitdaging voor ons als global village raakten mij als mens diep. En vanuit die verbondenheid met anderen hebben we volgens mij een morele verantwoordelijkheid om te bouwen aan een duurzame economie en samenleving.

De business case voor duurzaamheid

Dan het goede nieuws, de business case onder het verduurzamen van bedrijf en samenleving staat steeds steviger. Er is geld met duurzaamheid te verdienen. Volgens Goldman Sachs gaat er in de low-carbon economy 603 miljard dollar om (2014). En McKinsey stelt dat “a circular economy could generate a net economic gain of €1.8 trillion per year by 2030. […] Furthermore, we believe that pursuing opportunities that are already profitable, or close to that, could reduce Europe’s resource spending by as much as 32 percent a year, or €600 billion, by 2030”. 

Beursgenoteerde bedrijven die actief zijn met MVO, presteerden tijdens de crisisjaren beter dan bedrijven zonder actief MVO-beleid (Oxford University 2014; AT Kearny 2009). Stevig duurzaamheids-beleid is een gezonde investering in risicomanagement, het vergroot je innovatievermogen, het reduceert de kosten, het vergroot de klantenbinding. En het aantrekken van talent wordt makkelijker: vooral millennials, geboren na 1980, willen werken voor een bedrijf dat maatschappelijke meerwaarde en een ‘purpose’ heeft.

“Millennials evaluate business success in ways that go beyond a focus on financial performance, increasing the focus on activities and behaviors that support long-term sustainability”. Deloitte 2016

Niet alleen voor millennials, maar voor medewerkers in het algemeen is een duurzame ambitie motiverend. Onderzoek van het Canadese CBSR wijst uit er een correlatie bestaat tussen MVO-activiteiten en medewerkerbetrokkenheid. Hoe meer een bedrijf aan MVO doet, hoe hoger de gemiddelde betrokkenheid van medewerkers (CBSR & Hewitt Associates). En dat is goed nieuws voor de kwaliteit en kwantiteit van de productie, voor het aantrekken en vasthouden van talent, voor het voorkomen van ziekteverzuim en veiligheidsincidenten. Wereldwijd is grofweg 87% van de medewerkers ‘not-engaged’ bij zijn/haar organisatie. Investeren in duurzaamheid loont omdat het medewerkersbetrokkenheid verhoogt. 

Doorgaan met business as usual is bovendien slecht risicomanagement. Nyenrode professor Andre Nijhof stelt dat duurzaamheid bedrijven hun bestaansrecht geeft. De wereldwijde Divestment campagne zorgt ervoor dat steeds meer en steeds grotere pensioenfondsen, bedrijven en maatschappelijke instellingen hun beleggingen weghalen uit de fossiele economie en herinvesteren in groene fondsen en bedrijven.

De vooruitzichten voor de fossiele industrie worden bovendien steeds slechter; Grote kredietbeoordelaars als Standard & Poor’s, Fitch en Moody’s waarderen de kredietwaardigheid van oliebedrijven fors af, met negatieve verwachtingen. Ook vermogensbeheerders als Robeco waarschuwen voor de langetermijngevolgen van het Parijs-akkoord voor bedrijven die actief zijn in de fossiele energiebranche. De bedrijven zullen volgens Robeco hun strategie moeten aanpassen omdat ze anders het grote risico lopen met grote hoeveelheden  stranded assets — waardeloze investeringen in olie en gas — te blijven zitten.

Work is life

De scheiding tussen privé en werk vervaagt. Werk en privé lopen steeds vaker en intenser door elkaar heen. Tijdens het koken even je mail checken en vanaf de camping nog dat rapport afmaken en die offerte opsturen. En of je dat leuk vindt of niet, daar hebben we mee te dealen. Vanuit onszelf als individu, vanuit organisaties en als samenleving. Omgekeerd vinden we het nog lastiger, ons hele zijn meenemen naar het werk. Want het is best spannend om jezelf mee te nemen naar het werk. Die scheiding heeft ook zo zijn nut. 

Maar als je een duurzame organisatie weet te bouwen, heb je meervoudig impact. Want medewerkers zijn niet alleen werknemer, maar hebben ook andere rollen zoals burger, klant, vrijwilliger, mantelzorger, vader of moeder. En dat allemaal tegelijk en door elkaar. Dus als je medewerker een beperkte horizon heeft omdat ‘ie binnen een uur ontslagen kan worden (zoals Joris Luyendijk schreef in ‘Dit kan niet waar zijn’), creëer je ongezonde patronen en thuissituaties en verstoorde relaties in de samenleving.

Als we in staat zijn om mooie, duurzame en gezonde  organisaties te bouwen, maken we het makkelijker voor onze medewerkers om gezond te blijven. Zodat ze plezier hebben in hun werk, en in hun leven. Zodat ze betere ouders zijn, een klant met meer geduld, of een mantelzorger of vrijwilliger met meer empathie. Zodat er aan de keukentafel en op het sportveld geen ongezonde patronen ontstaan. Zodat mensen echt op vakantie zijn, en kunnen genieten van de lokale cultuur en natuur. En dan is de cirkel rond. Want gelukkige mensen zijn ook betere medewerkers. 

Werken in duurzame organisaties leidt tot gelukkigere mensen, tot gezonde gezinnen en tot een mooiere samenleving. Door te bouwen aan duurzame tribes in een professionele omgeving heb je meervoudig impact. En bouw je aan een duurzame organisatie en samenleving tegelijkertijd.

Hoe bouw je een groene organisatie?

Als we deze vier why’s in ogenschouw nemen, zullen we dan eens nadenken over hoe we duurzaamheid in het DNA van een organisatie krijgen? Organisaties die duurzaamheid en MVO echt belangrijk vinden, doen er slim aan de cijfers minder heilig te maken. En meer in te zetten op het integreren van duurzaamheid in de bedrijfscultuur. Door duurzaamheid te verankeren in de prestatiedoelen van medewerkers en teams. Door duurzaamheid betekenis te geven en te laden.